micro:bit'i Tanımak

Bir cümlelik özet

micro:bit, üzerinde ışıklar, düğmeler ve sensörler bulunan avuç içi büyüklüğünde bir eğitim kartıdır; kod yazarak onu küçük bir cihaza dönüştürebilirsin.

Neden önemli?

Şimdiye kadar algoritma kurmayı, Scratch ve Python'da kod yazmayı, web sayfası hazırlamayı ve devrelerle sensörleri tanımayı öğrendin. Bir önceki derste breadboard üzerinde bir mesafe uyarı sistemi kurdun.

micro:bit bu iki dünyayı tek bir kartta birleştirir. Ekranı, düğmeleri ve sensörleri hazır olarak gelir; yani devreyi kendin lehimlemeden fikirlerini hemen deneyebilirsin. Yazdığın kod artık ekranda kalmaz, elinde tuttuğun bir cihazın davranışına dönüşür.

Bu derste henüz kod yazmayacağız. Önce kartı tanıyacağız: üzerinde neler var, nerede kullanılır ve ona nasıl güç verilir. Sonraki derslerde bu parçaları tek tek programlayacağız.

micro:bit nedir?

micro:bit, öğrenciler kolayca kod yazsın diye tasarlanmış küçük bir kart bilgisayardır. İngiltere'de eğitim için geliştirilmiştir ve bir kredi kartından biraz daha küçüktür.

Bir masaüstü bilgisayardan farkı, ekranının, klavyesinin ve işletim sisteminin olmamasıdır. Onun yerine kartın üzerinde ışıklar, düğmeler ve sensörler doğrudan yerleşiktir. Sen bir program yazarsın, bilgisayarına USB kablosuyla yüklersin ve kart o programı tek başına çalıştırır.

Kısa tanım: micro:bit, giriş (düğme ve sensör) alıp çıkış (ışık, ses, radyo) üreten, programlanabilir küçük bir karttır.

Kartın iki yüzü vardır. Ön yüzde ışıklar ve iki büyük düğme bulunur. Arka yüzde ise beyin (işlemci), sensörler, USB girişi ve pil yuvası yer alır.

Kartın üzerindeki parçalar

5×5 LED matris

Kartın ön yüzündeki 25 küçük ışığa LED matris denir. Bunlar 5 satır ve 5 sütun halinde dizilmiştir. Her ışığı ayrı ayrı yakıp söndürebildiğin için harf, sayı, kalp veya ok gibi basit resimler gösterebilirsin.

Bu ekran renkli değildir ve fotoğraf gösteremez. Ama bir isim yazmaya, bir yön okunu göstermeye veya bir gülen yüz çizmeye fazlasıyla yeter.

A ve B düğmeleri

Ekranın iki yanında A ve B adında iki düğme vardır. Bunlar kartın en basit giriş yoludur: kullanıcı bir düğmeye bastığında program bunu fark eder ve bir tepki verir.

Örneğin "A'ya basınca kalp göster, B'ye basınca isim yaz" gibi bir davranış kurabilirsin. Ayrıca iki düğmeye aynı anda basmak üçüncü bir komut olarak kullanılabilir.

Sensörler

micro:bit çevresini birkaç sensörle algılar:

• İvmeölçer (accelerometer): Kartın hareketini ve eğimini ölçer. Kartı salladığını veya yatırdığını anlayabilir.
• Sıcaklık sensörü: İşlemcinin yakınındaki sıcaklığı ölçer, ortamın kabaca ne kadar sıcak olduğunu verir.
• Işık sensörü: LED'leri kullanarak ortamın aydınlık mı karanlık mı olduğunu sezer.
• Pusula (manyetometre): Yön bulmaya yarayan manyetik alanı ölçer.

Bu sensörler sayesinde kart yalnız düğmeyle değil, hareketle, ışıkla veya sıcaklıkla da tepki verebilir.

Radyo

micro:bit'in içinde küçük bir radyo vardır. Bu sayede iki micro:bit birbirine kablosuz mesaj gönderebilir. Bir kart bir sayı ya da kısa bir yazı gönderir, diğer kart onu alıp ekranında gösterir.

Bu, sınıfta iki arkadaşın kartları arasında basit bir mesajlaşma kurmasına veya bir kartın uzaktan diğerini tetiklemesine olanak verir.

Pinler

Kartın alt kenarındaki metal şeritlere pin denir. Büyük olanların üzerinde 0, 1, 2, 3V ve GND yazar. Bu pinlere krokodil kablolarla dışarıdan parça bağlayabilirsin: bir düğme, bir LED, bir zil veya bir toprak nem sensörü gibi.

Yani micro:bit yalnız üzerindeki parçalarla sınırlı değildir; pinler sayesinde daha önce öğrendiğin devre bilgisiyle onu genişletebilirsin.

USB girişi ve pil yuvası

Kartın üst kenarında bir USB girişi vardır. Programını buradan bilgisayara bağlayıp yüklersin; aynı kablo kartı besler.

Arka yüzde ise bir pil yuvası bağlantısı bulunur. Kartı bilgisayardan ayırıp iki AAA pille çalıştırabilirsin. Böylece cihazını çantana koyup taşıyabilir veya bir projeye yerleştirebilirsin.

Nerede kullanılır ve nasıl güç verilir?

Günlük hayattan iki örnek

Örnek 1: İsim rozeti. Bir okul etkinliğinde göğsüne taktığın bir rozet düşün. LED matriste sürekli adın kayar. Kimse bir kâğıt yazıp yapıştırmamıştır; küçük kart, yazdığın programla adını gösterir. Pili sayesinde bilgisayara bağlı olmadan çalışır.

Örnek 2: Adım sayan bileklik. İvmeölçer her sallanışı bir adım olarak sayabilir. Kartı koluna güvenli biçimde bağlarsan, yürürken kaç adım attığını ekranda gösteren basit bir sayaç elde edersin. Aynı fikirle bir zar (salla, rastgele sayı göster) veya bir sıcaklık göstergesi de yapılabilir.

Bu örneklerin ortak yanı şudur: giriş (hareket, düğme) alınır, bir kural uygulanır, sonra çıkış (ışık, sayı) üretilir. Bu döngü, bu modülde kuracağın her projenin temelidir.

Kartı nasıl besleriz?

micro:bit'e üç yoldan güç verebilirsin:

1. USB kablosuyla: Bilgisayara bağlıyken hem beslenir hem de program yüklenir.
2. Pil yuvasıyla: İki AAA pil ile taşınabilir olarak çalışır.
3. Pin üzerinden: İleri projelerde 3V pininden düzenli düşük gerilim verilebilir; bu yolu yalnız bir yetişkinle dene.

Kart düşük gerilimle çalışır. Kesinlikle prize veya duvar elektriğine bağlanmaz.

İlk fikir: "MERHABA" demek

Bu modüldeki ilk klasik program, ekranda bir selam göstermektir. Henüz kod yazmıyoruz; ama fikrin nasıl göründüğüne bakalım.

MakeCode blok sıralaması olarak:

başlangıçta
  "MERHABA" göster
sürekli
  eğer <A düğmesine basıldı> ise
    kalp simgesi göster

Aynı fikir MicroPython ile şöyle yazılır:

from microbit import *

display.scroll("MERHABA")
while True:
    if button_a.is_pressed():
        display.show(Image.HEART)

İki dilde de mantık aynıdır: kart açılınca "MERHABA" kayar, sonra A düğmesine basılırsa bir kalp belirir. Sadece yazılış biçimi farklıdır. Bu programı sonraki derslerde adım adım kendin kuracaksın.

Mini uygulama

Bu bir keşif görevidir; henüz kod yazman gerekmez.

1. Bir micro:bit kartını (ya da bir fotoğrafını) eline al.
2. Şu parçaları tek tek bul ve parmakla göster: LED matris, A düğmesi, B düğmesi, USB girişi, pil yuvası bağlantısı, alt kenardaki pinler.
3. Her parça için bir cümle yaz: "Bu parça bir giriş mi yoksa çıkış mı?" (Örneğin düğme giriştir, LED matris çıkıştır.)
4. Kendi başına bir fikir düşün: micro:bit'i bir cihaza dönüştürseydin ne yapardın? Girişini ve çıkışını bir cümlede anlat.

Örnek: "Karanlık olunca yanan bir gece lambası: giriş ışık sensörü, çıkış LED matris."

Sık yapılan hatalar

Kartı bilgisayar sanmak

micro:bit'te işletim sistemi, fare veya klavye yoktur. O bir masaüstü bilgisayar değil, tek bir programı çalıştıran küçük bir karttır.

Ekranı renkli sanmak

LED matris tek renklidir ve yalnız 25 ışıktan oluşur. Fotoğraf veya renkli resim göstermez; harf, sayı ve basit simgeler için tasarlanmıştır.

Yanlış yerden güç vermek

Kart yalnız USB, pil yuvası veya düşük gerilimli pinle beslenir. Duvar prizine ya da yüksek gerilimli bir kaynağa asla bağlanmaz.

Giriş ile çıkışı karıştırmak

Düğme ve sensörler bilgi alır (giriş); LED, ses ve radyo bilgi üretir (çıkış). Bir proje planlarken hangisinin hangisi olduğunu ayırt etmek işini kolaylaştırır.

Güvenlik notu

• Pil yuvasını ve dışarıdan bağlayacağın parçaları bir yetişkinle birlikte tak.
• Yalnız kartın önerdiği düşük gerilimli kaynakları kullan; şebeke elektriğine bağlama.
• Pilleri doğru kutupla yerleştir; ısınan, şişen veya sızan pili kullanma ve yetişkine haber ver.
• Kartı bileğe ya da bisiklete takan projelerde parçayı sağlam biçimde sabitle. Bisiklete binerken cihaza bakmak dikkatini dağıtabilir; sürüş sırasında ekrana bakma.
• Metal pinlere krokodil kablo bağlarken kabloların birbirine değip kısa devre yapmamasına dikkat et.

Ders özeti

• micro:bit, ışık, düğme ve sensörleri hazır gelen, avuç içi büyüklüğünde bir eğitim kartıdır.
• Ön yüzde 5×5 LED matris ile A ve B düğmeleri; arka yüzde işlemci, sensörler, USB ve pil bağlantısı bulunur.
• Kart giriş (düğme, sensör) alır ve çıkış (ışık, ses, radyo) üretir.
• Güç USB, iki AAA pil veya düşük gerilimli pin üzerinden verilir; prize bağlanmaz.
• İlk klasik fikir, ekranda "MERHABA" gösterip A düğmesiyle bir kalp çizmektir.

Kontrol soruları

1. micro:bit'in ön yüzündeki 25 ışığa ne ad verilir?
2. Kart üzerindeki iki düğmenin adları nedir?
3. Kartın hareketini ve eğimini hangi sensör ölçer?
4. micro:bit'e güç vermenin iki farklı yolunu yaz.
5. Bir düğme "giriş" mi yoksa "çıkış" mı sağlar? Neden?

Cevaplar

1. Bu ışıklara 5×5 LED matris denir; 25 ışığın her biri ayrı yakılabilir.
2. Düğmelerin adları A ve B'dir.
3. Hareketi ve eğimi ivmeölçer (accelerometer) ölçer.
4. USB kablosu ile ve pil yuvasındaki iki AAA pil ile. (İleri projelerde 3V pini de kabul edilir.)
5. Düğme bir giriş sağlar; çünkü kullanıcıdan bilgi (basıldı/basılmadı) alır, kart da buna göre bir çıkış üretir.

Kaynak ve doğrulama notu

“micro:bit'i Tanımak” dersi için doğrulama odağı micro:bit nedir? ile 5×5 LED matris arasındaki ilişkinin örnekler üzerinde tutarlı çalışmasıdır. MakeCode ve MicroPython adları sürüme göre küçük farklılık gösterebilir. Önce simülatörde test yapılmalı; harici bileşen bağlanacaksa kartın pin ve gerilim sınırları ayrıca kontrol edilmelidir.

Sonraki ders

MakeCode Arayüzü: İlk programını sürükle-bırak bloklarla kurabileceğin ücretsiz editörü tanıyacağız.